Verkehrszeichenplan volgens RSA 21 opstellen: standaardschema's, termijnen, praktijk

Dit artikel beschrijft de Duitse richtlijn RSA 21 voor het afzetten van werkzaamheden aan de weg; het is bedoeld voor bedrijven uit Nederland en België die in Duitsland op de openbare weg werken.

Wat is de RSA 21 en voor wie geldt ze?

De RSA – Richtlinien für die Sicherung von Arbeitsstellen an Straßen, de Duitse richtlijnen voor het beveiligen van werkzaamheden aan wegen – regelt hoe bouwplaatsen in de verkeersruimte moeten worden afgezet en gemarkeerd. De versie RSA 21 is de op dit moment bepalende uitgave.

Ze geldt voor elk bedrijf dat in de openbare verkeersruimte werkt: een opgraving, een herstelplek, een steiger op het trottoir. De RSA is daarbij de vakinhoudelijke basis; de bindende vastlegging gebeurt door de verkehrsrechtliche Anordnung (de verkeersrechtelijke beschikking) van de bevoegde instantie.

Standaardschema’s: het uitgangspunt

De RSA bevat Regelpläne – kant-en-klare standaardschema’s voor typische situaties. Ze zijn de praktische kern: in plaats van elke afzetting opnieuw te ontwerpen, kiest u het passende standaardschema en past u het aan.

Typische situaties waarvoor schema’s bestaan:

Het laatste geval is voor de Gefahrenstellenbeseitigung (het verhelpen van gevaarlijke plekken in de weg) het belangrijkste: een inzet van twee uur heeft een andere afzetting nodig dan een bouwplaats van drie weken.

Wat bijna altijd moet worden aangepast

Een standaardschema is een model, geen kant-en-klare oplossing. In de praktijk wijkt de plek af van het model – en juist die afwijkingen beslissen over de goedkeuring:

1. Rijbaanbreedte. Blijft er genoeg restbreedte over voor het doorgaande verkeer? Dat is de meest voorkomende reden waarom een standaardschema niet past.
2. Zichtomstandigheden. Bocht, heuveltop, geparkeerde voertuigen – de vooraankondiging moet eerder beginnen.
3. Toegangen. Inritten van percelen, toegangen voor de brandweer, toegangen voor leveringen.
4. Openbaar vervoer. Een getroffen halte maakt van een eenvoudige maatregel een maatregel waarvoor overleg verplicht is.
5. Voetgangers en fietsers. Alternatieve routes moeten worden aangegeven, niet alleen de afsluiting.
6. Duur. Vanaf een bepaalde staanduur veranderen de eisen.

Een plan dat de controle doorstaat

Wat de instantie wil zien, is overzichtelijk:

De StVO is de Duitse verkeerswet (Straßenverkehrs-Ordnung); de bordnummers in het plan zijn de Duitse nummers.

De inspanning die niemand inplant

Voor een bedrijf dat veel kleine plekken aandoet, is het plan zelden vakinhoudelijk moeilijk – het is repetitief. Dezelfde halve afsluiting, een andere straat, een andere breedte.

Juist daarom loont het om eigen varianten van de standaardschema’s als sjablonen bij te houden: één keer netjes getekend, daarna alleen nog plek, maten en periode aanpassen. Wie in plaats daarvan elke keer opnieuw begint, verliest per maand meer tijd dan aan de afzetting zelf.

Praktisch wordt het als het plan ontstaat waar ook de opdracht ligt: dan hangt het aan dezelfde bouwplaats als het Aufmaß (de hoeveelheidsstaat) en de factuur, in plaats van in een aparte map te liggen. Bij een vraag – of een incident – is dat het verschil tussen zoeken en laten zien.

Na het plaatsen: controle en documentatie

De RSA houdt niet op bij het plan. In de praktijk komt het op drie dingen aan:

• Plaatsen zoals opgelegd, niet zoals gepland. Wijkt de Anordnung af van het ingediende plan, dan geldt de Anordnung.
• Regelmatig controleren. Borden worden omvergereden, verdraaid, gestolen.
• Documenteren. Een foto van de geplaatste afzetting met datum is bij een incident het bewijs dat er correct was afgezet.

De zorgplicht voor de verkeersveiligheid (Verkehrssicherungspflicht) blijft bij het uitvoerende bedrijf – ongeacht wie het plan heeft getekend.

Veelgestelde vragen

Mogen we een standaardschema ongewijzigd gebruiken? Als de situatie precies overeenkomt met het model, ja. Dat is minder vaak het geval dan het lijkt – meestal wijkt minstens de rijbaanbreedte af.

Wie mag een Verkehrszeichenplan opstellen? Er bestaat geen formele erkenning, wel verantwoordelijkheid: wie het plan opstelt, hoort de RSA te kennen. Veel bedrijven scholen daar gericht één persoon voor.

Wat is er anders bij kortdurende werkplekken? Voor werk van korte duur voorziet de RSA in eigen, vereenvoudigde afzettingen. Bij gevaarlijke plekken is dat het normale geval – de vereenvoudiging ontslaat echter niet van de afzetting.

Hebben we voor elke plek een eigen plan nodig? Bij terugkerend werk werken veel instanties met doorlopende of raambeschikkingen (Dauer- of Rahmenanordnungen). Vraag daarnaar voordat u elke inzet afzonderlijk aanvraagt.

Hoe lang is een Verkehrszeichenplan geldig? Het plan zelf is een document zonder eigen looptijd – bepalend is de periode in de Anordnung. Verandert de situatie ter plaatse aanzienlijk, bijvoorbeeld omdat de maatregel wordt uitgebreid, dan zijn een nieuw plan en een nieuwe Anordnung nodig.

Moeten we het plan op de bouwplaats bij de hand hebben? De Anordnung doorgaans wel. Die moet bij een controle worden getoond en hoort daarom bij de bouwplaats, niet in de kantoormap. Een afdruk in de wagen volstaat in de praktijk meestal.

Anatomie van een Verkehrszeichenplan

Een plan dat zonder vragen wordt goedgekeurd, bevat altijd dezelfde onderdelen – hoe eenvoudig of complex de plek ook is:

Het punt „restrijbaan“ is de meest voorkomende reden voor terugsturen. De instantie controleert of de resterende dwarsdoorsnede volstaat voor het te verwachten verkeer – zonder maat kan ze dat niet, en het plan gaat terug.

Voetgangers en fietsers: het meest vergeten deel

Een plan dat alleen het motorverkeer regelt, is onvolledig. Wat de instantie verwacht:

• Trottoir afgesloten? Dan moet er een alternatieve route zijn aangegeven – desnoods een beschermde looproute op de rijbaan, afgezet en verlicht.
• Minimale breedtes respecteren. Een alternatieve route waar geen kinderwagen doorheen past, is er geen.
• Toegankelijkheid meenemen. Tijdelijke hellingbanen en tastbare afbakeningen zijn afhankelijk van de situatie vereist.
• Fietsverkeer. Wordt een fietspad afgesloten, dan hoort de geleiding van het fietsverkeer in het plan – meerijden op de rijbaan is een besluit van de instantie, geen vanzelfsprekendheid.

Deze punten kosten bij het tekenen minuten en bij een ongeval veel meer.

Sjablonen in plaats van opnieuw tekenen

Voor een bedrijf met veel kleine plekken loont een eigen verzameling sjablonen. Zinvol ingedeeld naar situatie, niet naar straat:

Vijf sjablonen dekken volgens de ervaring het overgrote deel van de inzetten. Aangepast worden dan alleen nog plaats, maten en periode – van een tekenopdracht wordt het een formulieropdracht.

Documentatie: wat u na het plaatsen moet vastleggen

Het plan is de ene helft, het bewijs van de uitvoering de andere. Wat zich heeft bewezen:

1. Foto van de geplaatste afzetting vanuit de rijrichting, met herkenbare bebording.
2. Datum en tijd van het plaatsen, gedocumenteerd.
3. Naam van de persoon die heeft geplaatst en gecontroleerd.
4. Controlerondes met datum – bij meerdaagse maatregelen dagelijks.
5. Foto bij het weghalen, die de correcte toestand laat zien.

Deze vijf punten zijn het verschil tussen „we hebben correct afgezet“ en „we kunnen bewijzen dat we correct hebben afgezet“. Bij schade telt alleen het tweede.

Praktisch wordt het als deze documentatie aan dezelfde bouwplaats hangt als het Aufmaß en de factuur – dan ligt bij een vraag alles bij elkaar, in plaats van in drie verschillende mappen.

Wie mag een Verkehrszeichenplan opstellen?

Een formele erkenning zoals bij een keurend constructeur bestaat er niet. Verantwoordelijkheid is er wel, en instanties verwachten steeds vaker een bewijs dat de persoon weet wat hij doet.

In de praktijk zijn er twee wegen ingeburgerd:

1. Eigen kwalificatie opbouwen. Er bestaan cursussen over het afzetten van werkplekken aan wegen die op de RSA voortbouwen. Voor een bedrijf dat voortdurend in de verkeersruimte werkt, betaalt dat zich snel terug – en de instantie behandelt aanvragen van een geschoolde persoon anders.
2. Extern laten tekenen. Ingenieursbureaus en gespecialiseerde dienstverleners maken plannen in opdracht. Zinvol bij complexe situaties, duur bij tachtig kleine maatregelen per maand.

De pragmatische mix die in veel bedrijven werkt: een geschoolde persoon in huis tekent de terugkerende standaardsituaties uit sjablonen, al het ongebruikelijke gaat naar buiten.

Welke weg ook: wie verantwoordelijk is voor het plan, moet de plek kennen. Een plan dat aan het bureau uit een adres ontstaat, zonder dat iemand de zichtomstandigheden en de toegangen heeft gezien, is een foutenbron – ongeacht wie het heeft getekend.

Samengevat

Het Verkehrszeichenplan (verkeersbordenplan) is zelden een vakinhoudelijke horde en bijna altijd een organisatorische: dezelfde situatie, telkens weer, met kleine afwijkingen. Wie standaardschema’s als sjablonen bijhoudt en het plan voert waar de opdracht ligt, maakt van een terugkerende tekenopdracht een formulieropdracht.

Hoe Levora standaardschema’s als uitgangspunt gebruikt, staat op de pagina over het Verkehrszeichenplan volgens RSA 21 ; de aanvraagprocedure beschrijft het artikel Verkehrsrechtliche Anordnung aanvragen .